Prezydencki projekt nowelizacji Kodeksu karnego i ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich (kilka uwag krytycznych)

Autor: Agnieszka Barczak-Oplustil
Data publikacji: 12 września 2016
Pozycja w wydaniu internetowym: 6/2016

Autorka przedstawia kilka krytycznych uwag do prezydenckiego projektu nowelizacji Kodeksu karnego oraz ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich, który ukazał się 5 września 2016 r. Celem projektu jest zwiększenie ochrony osób małoletnich poniżej 15 roku życia oraz osób nieporadnych ze względu na swój stan psychiczny lub fizyczny. W projekcie proponuje się m.in. uzupełnienie art. 156 k.k. o nowe typy kwalifikowane, podwyższenie granic ustawowego zagrożenia karą za spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu oraz zaostrzenie sankcji za wybrane przestępstwa, których pokrzywdzonym jest małoletni do lat 15 lub osoba nieporadna. W artykule krytycznie odniesiono się do uzasadnienia projektowanych zmian, między innymi w zakresie zwiększenia ustawowych zagrożeń karą oraz skutków projektowanej nowelizacji w obszarze innych instytucji części ogólnej Kodeksu karnego. W artykule wskazano, że w omawianym projekcie nie przewidziano nowelizacji art. 10 § 2 k.k., co doprowadzi do niespójności uregulowań Kodeksu karnego; zauważono również, że nowelizacja art. 53 § 2 k.k. nie spełni zakładanych przez projektodawcę celów, ponieważ z faktu, że sąd musi uwzględnić przy wymierzaniu kary fakt popełnienia przestępstwa na szkodę małoletniego nie wynika, że wiek pokrzywdzonego automatycznie musi podwyższyć wysokość wymierzanej kary. Wątpliwości budzi również rozszerzenie katalogu przestępstw objętych prawnym obowiązkiem denuncjacji przy stosunkowo krótkim vacatio legis projektowanej ustawy, co może doprowadzić do częstego odwoływania się sprawców do instytucji usprawiedliwionego błędu co do bezprawności czynu.

Czytaj dalej

Usiłowanie w systemie prawa karnego Federacji Rosyjskiej

Autor: Aleksander Wróbel
Data publikacji: 12 września 2016
Pozycja w wydaniu internetowym: 5/2016

Artykuł traktuje o instytucji usiłowania w rosyjskim systemie prawa karnego. Omawia rozwój instytucji od XIX wieku do współczesności. Analizie poddano zarówno literaturę przedmiotu, jak i orzecznictwo sądów rosyjskich. Rosyjskie prawo karne w zakresie usiłowania boryka się z dyskusją na temat potrzeby odejścia od pojęcia stadialności i przejścia do pojęcia przestępstwa niezakończonego. Przy nowym podejściu akcentuje się, że usiłowanie nie jest etapem popełnienia przestępstwa, lecz osobnym przestępstwem.

Czytaj dalej

Projektowany artykuł 55a ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej (analiza krytyczna)

Autor: Jan Kluza
Data publikacji: 1 września 2016
Pozycja w wydaniu internetowym: 4/2016

W artykule został poddany analizie krytycznej projekt nowelizacji ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej, na mocy której proponuje się wprowadzenie nowego typu czynu zabronionego zakazującego przypisywanie odpowiedzialności Rzeczypospolitej Polskiej za nazistowskie zbrodnie z czasów II wojny światowej. Jest to kolejna próba penalizacji posługiwania się w dyskusji publicznej określeniem „polskie obozy śmierci”. Przepis art. 55a ustawy o IPN ma otrzymać brzmienie: „1. Kto publicznie i wbrew faktom przypisuje Narodowi Polskiemu lub Państwu Polskiemu odpowiedzialność lub współodpowiedzialność za popełnione przez III Rzeszą Niemiecką zbrodnie nazistowskie określone w art. 6 Karty Międzynarodowego Trybunału Wojskowego załączonej do porozumienia londyńskiego z dnia 8 sierpnia 1945 r. lub za inne przestępstwa stanowiące zbrodnie przeciwko pokojowi, ludzkości lub zbrodnie wojenne lub w inny sposób rażąco pomniejsza odpowiedzialność rzeczywistych sprawców tych zbrodni, podlega karze grzywny lub karze pozbawienia wolności do lat 3. Wyrok podawany jest do publicznej wiadomości. 2. Jeżeli sprawca czynu określonego w ust. 1 działa nieumyślnie, podlega karze grzywny lub karze ograniczenia wolności. 3. Nie popełnia przestępstwa sprawca czynu zabronionego określonego w ust. 1 i 2, jeżeli dopuścił się tego czynu w ramach działalności artystycznej lub naukowej”. Analiza projektu prowadzi do wniosku, iż jest on przejawem populizmu penalnego, a konstrukcja proponowanego art. 55a ustawy o IPN obarczona jest wieloma wadami.

Czytaj dalej

Zakaz korzystania z serwisów społecznościowych. Propozycja wprowadzenia nowego środka karnego

Autor: Kamil Mamak
Data publikacji: 22 lipca 2016
Pozycja w wydaniu internetowym: 3/2016

Artykuł zawiera propozycję wprowadzenia nowego środka karnego, zakazującego korzystania z serwisów społecznościowych takich jak np. Facebook czy Instagram. Zwiększa się liczba przestępstw popełnianych za pośrednictwem sieci społecznościowych. Tradycyjne środki reakcji karnej mogą nie realizować swoich celów w wypadkach czynów popełnianych w Internecie. Zdaniem autora, stosowny przepis mógłby otrzymać brzmienie: „Zakaz korzystania z internetowego serwisu społecznościowego obejmuje zakaz rejestrowania się, logowania oraz publikowania treści na wskazanym przez sąd serwisie”. Autor wskazuje na potrzebę wprowadzenia do Kodeksu karnego nowego środka karnego i omawia możliwe problemy związane z jego wprowadzeniem. Zaprezentowana propozycja stanowić powinna punkt wyjścia dla dyskusji nad potrzebą uwzględniania zmiany codziennych przyzwyczajeń społeczeństwa w katalogu ustawowych sposobów reakcji karnej.

Czytaj dalej

Zakres przedmiotowy prawa łaski z art. 139 Konstytucji (o niedopuszczalności stosowania abolicji indywidualnej)

Autorzy: Adrian Duda, Agnieszka Wąglorz
Data publikacji: 9 marca 2016
Pozycja w wydaniu internetowym: 2/2016

Artykuł porusza tematykę prezydenckiego prawa łaski. Autorzy rozważają, czy treścią prawa łaski jest kompetencja do zastosowania abolicji indywidualnej. W celu odpowiedzi na to pytanie, zostaje przeprowadzona wykładnia art. 139 Konstytucji RP. Najwięcej uwagi poświęcono wykładni systemowej, w szczególności zgodności normy zezwalającej na wydanie aktu abolicji indywidualnej z innymi przepisami Konstytucji. Autorzy dochodzą do konkluzji, iż aktu abolicji indywidualnej nie dałoby się pogodzić z zasadą trójpodziału władzy, prawem do sądu oraz domniemaniem niewinności. Z tego powodu, mimo niejednoznacznego brzmienia przepisu, autorzy odrzucają możliwość wydania postanowienia sprowadzającego się do aktu abolicji indywidualnej.

Czytaj dalej

Artykuł 191 § 1a k.k. (analiza krytyczna ze szczególnym uwzględnieniem znamienia „zajmowany lokal”)

Autor: Marek Jakubiec
Data publikacji: 3 marca 2016
Pozycja w wydaniu internetowym: 1/2016

Artykuł dotyczy interpretacji znamion nowego typu czynu zabronionego, opisanego art. 191 § 1a Kodeksu karnego, który wszedł w życie 7 stycznia 2016 r. W pierwszej kolejności zwrócono uwagę na brak określenia charakteru korzystania z lokalu, przez co, zgodnie z literalną i systemową wykładnią przepisu, ochronę prawnokarną uzyskują również osoby zajmujące lokal niezgodnie z prawem. Zwrócono uwagę na niedoskonały sposób językowej ekspresji woli ustawodawcy. Wskazano również na kontrowersyjne rozszerzenie penalizacji, poprzez użycie w treści przepisu alternatywy: „uporczywie lub w sposób istotnie utrudniający”. Noweli zarzucić można także jej nieskuteczność względem eksmisji bez wyroku sądowego, gdy odpada przesłanka „zajmowania lokalu” – w sytuacji faktycznie skutecznego pozbawienia posiadania lokalu regulacja ta nie będzie mogła znaleźć zastosowania.

Czytaj dalej

Znamiona przedmiotowe i podmiotowe przepisów penalizujących złożenie fałszywego oświadczenia majątkowego przez osobę pełniącą funkcję publiczną (wykładnia art. 233 § 6 k.k. w zw. z art. 233 § 1 k.k. oraz art. 14 ustawy antykorupcyjnej)

Autor: Marek Sławiński
Data publikacji: 30 września 2015
Pozycja w wydaniu internetowym: 8/2015

Przedmiotem opracowania jest analiza znamion przedmiotowych i podmiotowych dwóch typów czynu zabronionego: art. 233 § 6 k.k. w zw. z art. 233 § 1 k.k. oraz art. 14 ustawy antykorupcyjnej (ustawa z dn. 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne). Penalizacja przewidziana przez oba te przepisy odnosi się do przypadków nieprawidłowej realizacji obowiązku złożenia prawdziwego oświadczenia majątkowego, który ciąży na osobach pełniących funkcje publiczne. Pomimo tożsamości dobra chronionego przez oba przepisy i tożsamej funkcji, jaką spełniają, zostały one sformułowane w sposób odmienny. W artykule podjęto próbę wykładni znamion obu wskazanych typów czynu zabronionego, zwracając uwagę przede wszystkim na występujące w ich konstrukcji różnice. W konsekwencji przyjęto, że ze względu na kształt znamion przedmiotowych, art. 233 § 6 k.k. w zw. z art. 233 § 1 k.k. penalizuje szerszą kategorię zachowań niż art. 14 ustawy antykorupcyjnej.

Czytaj dalej

Przesłanka tymczasowego aresztowania z art. 258 § 2 k.p.k. Uwagi na marginesie uchwały Sądu Najwyższego z 19 stycznia 2012 r. (I KZP 18/11) oraz nowelizacji Kodeksu postępowania karnego

Autor: Ewa Grzęda
Data publikacji: 28 września 2015
Pozycja w wydaniu internetowym: 7/2015

Niniejszy artykuł dotyczy szczególnej podstawy stosowania tymczasowego aresztowania, jaką jest surowa kara grożąca oskarżonemu (art. 258 § 2 k.p.k.). Analizie zostały poddane obowiązujące przepisy, ze szczególnym uwzględnieniem uchwały Sądu Najwyższego, I KZP 18/11, która w sposób jednoznaczny przyznała tejże podstawie samodzielny charakter. Autorka poddaje krytycznej ocenie szeroko zaaprobowane stanowisko, jakoby okoliczności wskazane w art. 249 § 1, 257 § 1 k.p.k. oraz negatywne przesłanki zawarte w art. 259 § 1 i 2 k.p.k. stanowiły immanentną część regulacji zawartej w art. 258 § 2 k.p.k. Jednocześnie autorka formułuje krytyczne uwagi pod adresem samej instytucji zagrożenia surową karą jako podstawy stosowania tymczasowego aresztowania w kształcie nadanym przez polskie prawo. Artykuł zmierza do uwypuklenia aspektów, które są sporne w obecnym stanie prawnym, ale pozostają kontrowersyjne również w procedurze karnej po 1 lipca 2015 r. na gruncie ustawy nowelizującej Kodeks postępowania karnego.

Czytaj dalej

Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z 9 maja 2013 r., V KK 342/12

Autor: Anna Marcinkowska
Data publikacji: 10 września 2015
Pozycja w wydaniu internetowym: 6/2015

Komentowane orzeczenie dotyczy tzw. kryteriów przypisania skutku w prawie karnym. W omawianym postanowieniu Sąd Najwyższy stwierdził: „Jeżeli oceniane działanie sprawcy uruchamiające dany przebieg kauzalny łączyło się ze sprowadzeniem bardzo znacznego ryzyka naruszenia dobra prawnego i stanowiło naruszenie w sposób rażący reguły postępowania z tym dobrem, to ewentualne późniejsze zaniechanie przez osobę będącą gwarantem nienastąpienia skutku działań, które miały przerwać uruchomiony przebieg przyczynowy i odwrócić zagrożenie dla dobra prawnego, nie zwolni z odpowiedzialności za skutek osoby, która ten przebieg uruchomiła, ani też nie zmniejszy jej winy. Przy czym odpowiedzialność takiej osoby za skutek nie zwalnia od odpowiedzialności także gwaranta, który nie wykonał ciążącego na nim obowiązku”.

Czytaj dalej

Wyłączenie odpowiedzialności karnej kobiety ciężarnej za aborcję. Wybrane zagadnienia

Autor: Jakub Bojke, Michał Wantoła
Data publikacji: 01 września 2015
Pozycja w wydaniu internetowym: 5/2015

Tekst porusza kwestię wyłączenia odpowiedzialności karnej kobiety ciężarnej za udział w procederze aborcji na gruncie obecnie obowiązującego stanu prawnego. Oprócz uzasadnienia braku odpowiedzialności matki za samodzielne przerwanie ciąży, analiza dotyczy ewentualnej możliwości pociągnięcia jej do odpowiedzialności karnej za podżeganie lub pomocnictwo do przerwania jej ciąży przez inną osobę. Na tym tyle zaprezentowany został postulat uregulowania klauzuli wyłączającej odpowiedzialność karną w sposób odmienny niż w art. 157a § 3 k.k. Odrębnym zagadnieniem podniesionym w tekście jest ocena prawna udziału ojca dziecka poczętego w przerwaniu ciąży.

Czytaj dalej

Newsletter

logo kipk white