Zasada nullum crimen sine lege na tle współczesnej idei państwa prawa

Autor: Aleksandra Rychlewska
Data publikacji: 19 września 2017 r.
Pozycja w wydaniu internetowym: 7/2017

Zasada nullum crimen sine lege postrzegana jest jako ograniczenie władzy karzącej państwa poprzez wprowadzenie ustawowego katalogu czynów karalnych (i możliwych do wymierzenia za nie sankcji). Ideą jest tu zatem związanie organów wymiaru sprawiedliwości przepisami prawa, w związku z czym stanowi ona wyraz szerszej koncepcji praworządności. O ile w początkowej fazie rozwoju idei państwa prawnego to właśnie ustawa uznawana była za gwaranta praw i wolności obywatelskich, obecnie, kiedy systemy prawne otwierają się na inne wartości, zwłaszcza moralność i sprawiedliwość, zadanie to przypisuje się raczej sędziemu. Odejście od ścisłej „ustawowości” da się zauważyć także w prawie karnym. Nieostre znamiona pozwalają dopasować treść przepisu do zmieniających się warunków społeczno-ekonomicznych, co sprzyja ochronie konstytucyjnych dóbr prawnych i społecznemu poczuciu sprawiedliwości. Skoro orzecznictwo sądowe i poglądy doktryny stanowić mają komplementarne źródło prawa karnego, to mówić należy – podobnie jak na gruncie Europejskiej Konwencji Praw Człowieka – o zasadzie nullum crimen sine iura. Miarą pewności prawa, czy inaczej – bezpieczeństwa prawnego jednostki – jest jednolitość orzecznictwa i przewidywalność decyzji stosowania prawa. Skoro sądy karne nie zawsze kierują się w swej praktyce orzeczniczej gwarancyjnymi regułami wykładni prawa (nakaz ścisłej wykładni prawa, zakaz wykładni rozszerzającej i analogii, reguła in dubio pro reo), zawsze zaś podstawą odpowiedzialności karnej ma być czyn karygodny, to gwarancją właściwą dla współczesnego państwa prawa jest nullum crimen sine periculo sociali.

Czytaj dalej

Charakterystyka zbiegu art. 212 § 1 k.k. i art. 234 k.k. (ze szczególnym uwzględnieniem konsekwencji materialnoprawnych i procesowych)

Autor: Wojciech Płóciennik
Data publikacji: 2 września 2017 r.
Pozycja w wydaniu internetowym: 6/2017

Celem artykułu jest próba rozstrzygnięcia kwestii zbiegu art. 212 § 1 k.k. i art. 234 k.k., w sytuacji, gdy sprawca jednym zachowaniem realizuje znamiona opisanych w tych przepisach typów czynów zabronionych. Fałszywe oskarżenie innej osoby o popełnienie przestępstwa lub wykroczenia jest przestępstwem ściganym z oskarżenia publicznego. Przestępstwo zniesławienia innej osoby jest natomiast ścigane z oskarżenia prywatnego. Co jednak w sytuacji, gdy sprawca jednym zachowaniem zarówno fałszywie oskarża, jak i zniesławia inną osobę? Autor próbuje odpowiedzieć na pytanie, czy postępowanie w takim wypadku powinno ograniczyć się jedynie do przestępstwa fałszywego oskarżenia, czy też powinno w jakiś sposób uwzględnić również kwestię pomówienia. Opracowanie zawiera omówienie i ocenę prezentowanych w doktrynie i orzecznictwie poglądów, jak również materialnoprawne i procesowe konsekwencje ich przyjęcia. Autor przedstawia własne stanowisko, zgodnie z którym wskazane przepisy pozostają ze sobą w rzeczywistym, ale pomijalnym zbiegu. Fałszywe oskarżenie danej osoby o popełnienie przestępstwa lub wykroczenia nie musi zawsze poniżać jej w opinii publicznej. W pewnych wypadkach prokurator obejmuje swoim ściganiem nie tylko przestępstwo ścigane z urzędu, ale również to ścigane z oskarżenia prywatnego.

Czytaj dalej

Obowiązki probacyjne (istota, założenia, cele oraz stosowanie w praktyce sądowej)

Autor: Bartosz Kolarz, Michał Literski, Konrad Sączek
Data publikacji: 24 sierpnia 2017 r.
Pozycja w wydaniu internetowym: 5/2017

Artykuł dotyczy problematyki obowiązków probacyjnych, których możliwości orzecznicze przewidziane zostały w art. 72 k.k. Rozważane są funkcje oraz cele wybranych obowiązków oraz wskazywane główne problemy interpretacyjne związane z wykładnią przepisów prawa karnego. Autorzy wskazują szereg postulatów de lege ferenda, które mogą stanowić remedium dla wciąż nieuzasadnionego, nikłego zainteresowania tą instytucją prawa karnego w praktyce sądowej. Twierdzą m.in., że należy zobowiązać sąd do przeprowadzenia obligatoryjnych konsultacji ze skazanym co do wyboru i ilości obowiązków probacyjnych jeszcze przed ich nałożeniem. Na gruncie obowiązującego stanu prawnego wskazane jest częstsze korzystanie przez sądy z możliwości nałożenia obowiązku innego stosownego postępowania w okresie próby, a dobrym wzorcem w tym zakresie może być praktyka orzecznicza sędziego Cicconettiego z USA. Należy także zastanowić się nad gruntownym przemodelowaniem treści art. 72 § 2 k.k., gdyż de lege lata odkodowanie jego normatywnej treści jest niezwykle utrudnione. W szczególności wypadałoby rozważyć rezygnację z formalnego dekretowania środków kompensacyjnych jako obowiązków probacyjnych.

Czytaj dalej

Kryteria ustalania niekorzystnego charakteru rozporządzenia mieniem na gruncie przestępstwa z art. 286 § 1 k.k.

Autor: Tomasz Kyś
Data publikacji: 18 kwietnia 2017 r.
Pozycja w wydaniu internetowym: 4/2017

Autor poddaje ocenie funkcjonujące w aktualnej nauce prawa karnego koncepcje dotyczące wykładni znamienia niekorzystnego charakteru rozporządzenia mieniem. Dowodzi, że dotychczasowe koncepcje są niesatysfakcjonujące tak z perspektywy ich operatywności, jak i z punktu widzenia pożądanego zakresu karalności na gruncie przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. Jego zdaniem, definiując rozporządzenie mieniem jako dowolną dyspozycję mieniem i akcentując jego jednostronny charakter dojść należy do wniosku, że w istocie każde rozporządzenie ze swej istoty prowadzić musi do szeroko pojmowanego pogorszenia sytuacji majątkowej. Rozporządzenie samo w swej istocie nie może być oceniane z punktu widzenia korzystności lub niekorzystności. Dopiero racje dla jakich owo rozporządzenie jest dokonywane mogą stanowić pewien punkt odniesienia dla oceny korzystności. Istniejące u rozporządzającego mieniem błąd lub niezdolność do należytego pojmowania przedsiębranego działania rozciągać się muszą na te elementy stanu faktycznego, które decydują o niekorzystnym charakterze rozporządzenia. Względy funkcjonalne nakazują uznać, iż rozporządzenie, które nie przynosi oczekiwanego zysku, powinno być uznawane za rozporządzenie niekorzystne. Ustalanie niekorzystnego charakteru rozporządzenia mieniem powinno polegać na zbadaniu, czy całokształt okoliczności faktycznych zaistniałych na skutek rozporządzenia, jest co najmniej równoważny względem takich możliwych przewidywań i oczekiwań jakie obiektywny wzorzec osobowy znający cechy i sytuację konkretnego pokrzywdzonego uznałby za uzasadnione w związku z konkretnie dokonanym rozporządzeniem.

Czytaj dalej

Dozór elektroniczny – rozważania na tle kary pozbawienia wolności, kary ograniczenia wolności oraz przestępstwa samouwolnienia (art. 242 § 1 k.k.)

Autor: Kamil Mamak
Data publikacji: 28 marca 2017 r.
Pozycja w wydaniu internetowym: 3/2017

Artykuł porusza problematykę dozoru elektronicznego, który pomimo obecności w polskim systemie prawnym wciąż wzbudza skrajne problemy interpretacyjne. Tłem dla prowadzonych rozważań są kary pozbawienia i ograniczenia wolności. Poruszany jest także problem interpretacji stanu, w jakim znajduje się osoba elektronicznie dozorowana w kontekście przestępstwa samouwolnienia (art. 242 § 1 k.k.). Autor przekonuje, że kara wykonywana w systemie dozoru elektronicznego nie jest faktycznym pozbawieniem wolności. Nie każda reakcja karna nazwana przez ustawodawcę karą pozbawienia wolności będzie pozbawieniem wolności; należy bowiem wyróżnić tzw. formalne i faktyczne pozbawienie wolności. Osoba wykonująca karę w systemie dozoru elektronicznego nie jest faktycznie pozbawiona wolności, nie może więc odpowiadać za przestępstwo określone w art. 242 § 1 k.k. W końcowej części pracy sformułowane są także wnioski de lege ferenda mające uadekwatnić nazwy kar znajdujących się kodeksowym katalogu.

Czytaj dalej

Z problematyki rozboju i wymuszenia rozbójniczego (właściwy czy niewłaściwy zbieg art. 280 i 282 k.k.?)

Autor: Tomasz Tyburcy
Data publikacji: 6 marca 2017 r.
Pozycja w wydaniu internetowym: 2/2017

Prawie powszechnie przyjmuje się, że w przypadku przestępstwa wymuszenia rozbójniczego (art. 282 k.k.) mienie nie przechodzi w posiadanie sprawcy natychmiast, jak ma to miejsce przy rozboju (art. 280 k.k.). W ten sposób rozróżnia się oba te przestępstwa. Sprawca wymuszenia rozbójniczego obejmuje mienie w posiadanie w przyszłości i przez to pokrzywdzony ma możliwość uratowania mienia poprzez zawiadomienie organów ścigania. W artykule zaprezentowano trzy koncepcje rozumienia znaczenia przesłanki „natychmiastowości”. Wydaje się, że znamiona rozboju i wymuszenia rozbójniczego krzyżują się ze sobą. Alternatywnym sposobem odróżnienia obu przestępstw jest uznanie, że zmuszenie do wydania rzeczy ruchomej natychmiast nie wypełnia znamion rozboju, lecz wymuszenia rozbójniczego. Porównywane typy czynów zabronionych różnią się stroną podmiotową (celem działania). Sprawca rozboju działa w celu przywłaszczenia rzeczy ruchomej. Natomiast sprawca wymuszenia rozbójniczego działa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.

Czytaj dalej

Karalność obrotu dopalaczami w świetle art. 165 k.k. (analiza dogmatyczna)

Autor: Dominik Zając
Data publikacji: 21 lutego 2017 r.
Pozycja w wydaniu internetowym: 1/2017

Tekst stanowi dogmatyczną analizę przesłanek odpowiedzialności karnej opisanych w art. 165 k.k. prowadzoną z perspektywy czynu polegającego na produkcji oraz handlu dopalaczami. Opracowanie uwzględnia rozproszony charakter skutku, stanowiącego znamię omawianego przestępstwa, konfrontując konstrukcję typu czynu zabronionego z kryteriami obiektywnego przypisania skutku. W rezultacie autor dochodzi do wniosku, że przypisanie odpowiedzialności karnej za czyn polegający na produkcji i obrocie dopalaczami jest możliwe, jeśli w wyniku zachowania sprawcy dojdzie do narażenia na niebezpieczeństwo co najmniej 10 osób. Skutek w postaci sprowadzenia powszechnego niebezpieczeństwa ma charakter rozproszony i wymaga wielokrotnego narażenia na niebezpieczeństwo różnych osób. Każdy składowy skutek stanowiący znamię czynu zabronionego musi zostać przypisany sprawcy z wykorzystaniem kryteriów obiektywnego przypisania.

Czytaj dalej

Wykorzystanie zwłok i szczątków ludzkich przez studentów do celów dydaktycznych a przestępstwo znieważenia zwłok z art. 262 § 1 k.k.

Autor: Jacek Barcik, Łukasz Pilarz
Data publikacji: 22 grudnia 2016 r.
Pozycja w wydaniu internetowym: 9/2016

Artykuł podejmuje problematykę znieważenia zwłok i szczątków ludzkich przez studentów medycyny w toku zajęć dydaktycznych. Badaniu podlegają znamiona czynu zabronionego z art. 262 § 1 k.k. pod kątem możliwego popełnienia tego przestępstwa przez studentów. Autorzy odwołują się do zasad analizy normatywnej oraz wskazują na okoliczności wyłączające odpowiedzialność karną studenta za znieważenie zwłok ludzkich.

Czytaj dalej

Życie i zdrowie dziecka poczętego jako przedmiot prawnokarnej ochrony (wybrane problemy wykładnicze w perspektywie najnowszych propozycji legislacyjnych)

Autor: Ewa Plebanek
Data publikacji: 20 grudnia 2016 r.
Pozycja w wydaniu internetowym: 8/2016

Artykuł zawiera dogmatyczną analizę norm prawa karnego odnoszących się do ochrony życia i zdrowia istoty ludzkiej w prenatalnym okresie rozwoju. Punktem wyjścia dla prowadzonych rozważań jest proponowana definicja „dziecka poczętego” zawarta w obywatelskim projekcie ustawy o zmianie ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży oraz Kodeksu karnego autorstwa Komitetu Inicjatywy Ustawodawczej „Stop aborcji” (druk 784, Sejm VIII kadencji); definicja zarodka ludzkiego oraz zarodka ludzkiego zdolnego do prawidłowego rozwoju zawarta w art. 2 ust. 1 pkt 28 i art. 23 ust. 2 ustawy z dnia 25 czerwca 2016 o leczeniu niepłodności; projektowany art. 162a § 1 z projektu nowelizacji części szczególnej Kodeksu karnego autorstwa Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego z dnia 5 listopada 2013 r., przewidujący odpowiedzialność karną za czyny skierowane przeciwko życiu i zdrowiu człowieka w odniesieniu do czynów skierowanych przeciwko życiu i zdrowiu dziecka poczętego zdolnego do samodzielnego życia poza organizmem matki, a także ujęcie znamion czynności wykonawczej typów czynów zabronionych odnoszących się do ataków na życie i zdrowie istoty ludzkiej „w okresie prenatalnym” w wymienionych powyżej aktach normatywnych i ich projektach. Uwagi de lege ferenda i analizę przedstawionych rozwiązań poprowadzono z perspektywy ogólniejszych zasad prawa karnego i wskazań prawidłowej techniki legislacyjnej, zwracając przy tym uwagę na kwestie mogące budzić wątpliwości interpretacyjne. Celem niniejszego artykułu jest spojrzenie na aktualny stan prawny oraz propozycje jego zmiany w aspekcie dogmatycznym, z pominięciem aspektu kryminologicznego i aksjologicznego oraz sformułowanie na tej podstawie postulatów de lege ferenda.

Czytaj dalej

Instytucja usiłowania, czynnego żalu oraz dobrowolnego odstąpienia od popełnienia przestępstwa w prawie karnym Ukrainy

Autor: Aleksander Wróbel
Data publikacji: 28 września 2016
Pozycja w wydaniu internetowym: 7/2016

W artykule omówiono instytucje usiłowania, dobrowolnego odstąpienia od popełnienia przestępstwa oraz czynnego żalu w ukraińskim prawie karnym. Poddano analizie rozwój wskazanych instytucji w kodeksach karnych obowiązujących na terenie dzisiejszej Ukrainy od lat 60. XX wieku. Ukraińskie prawo karne wyróżnia się od rozwiązań przyjętych w innych kodeksach karnych byłych państw radzieckich. Pierwszą odmiennością jest zdefiniowanie przestępstwa niezakończonego w ukraińskim Kodeksie karnym. Kolejną nowością jest instytucja czynnego żalu, która wspólnie z dobrowolnym odstąpieniem od popełnienia przestępstwa uzupełnia instytucję usiłowania.

Czytaj dalej

Newsletter

logo kipk white